Dongeng Situ Bagendit Bahasa Sunda mangrupa salah sahiji carita rakyat anu kasohor di Jawa Barat. Ieu carita nyaritakeun hiji awéwé beunghar ngaranna Nyi Endit anu hirupna kacida sugihna, tapi hanjakalna miboga sipat pedit jeung teu daék nulungan jalma séjén. Sanajan miboga harta banda anu loba, Nyi Endit henteu ngagunakeun kakayaanana pikeun mantuan jalma anu keur kasusah.
Dina carita anu sumebar di masarakat Sunda, Nyi Endit ahirna meunang balukar tina kalakuanana sorangan. Carita ieu dipatalikeun jeung asal-usul Situ Bagendit di Garut, Jawa Barat. Salian ti matak pikaresepeun pikeun barudak, dongeng ieu ogé ngandung piwuruk ngeunaan pentingna hirup silih tulungan, ulah sarakah, sarta ulah ngarasa pangbeungharna sorangan.
Dongeng Situ Bagendit dina Basa Sunda
Nyi Endit Anu Beunghar
Baheula, di hiji lembur di wewengkon Garut, aya hiji awéwé beunghar ngaranna Nyi Endit. Manéhna miboga imah anu gedé, sawah anu lega, ingon-ingon anu loba, sarta harta banda anu kacida lobana. Ku sabab beunghar, Nyi Endit bisa hirup cukup jeung sagala kabutuhanna kacumponan.
Nanging, sanajan beunghar, Nyi Endit miboga sipat anu teu dipikaresep ku warga lembur. Manéhna kacida peditna sarta henteu resep nulungan jalma miskin. Lamun aya tatangga anu datang ménta tulung, Nyi Endit sok nolak kalayan rupa anu teu marahmay.
Warga Lembur Anu Hirupna Susah
Dina hiji mangsa, aya sababaraha warga lembur anu keur kakurangan dahareun. Pepelakan maranéhna henteu salawasna hasil, sedengkeun duit pikeun meuli béas ogé hésé kapanggih. Ku sabab nyaho yén Nyi Endit miboga loba béas jeung harta banda, sababaraha warga datang ka imahna pikeun ménta bantuan.
“Nyai, punten pisan. Abdi sareng kulawarga nuju kakurangan dahareun. Upami tiasa, abdi nyuhunkeun sakedik béas pikeun tuang,” ceuk saurang warga kalayan sopan.
Nyi Endit kalahka ambek. “Keur naon kuring méré béas ka maranéh? Kuring meunangkeun harta ieu ku usaha sorangan. Lamun hayang dahar, kudu usaha sorangan!” pokna bari ngusir warga éta.
Warga anu datang ngarasa sedih. Maranéhna balik ka imahna masing-masing bari haténa nalangsa. Sanajan kitu, maranéhna tetep narima kaayaan sarta nuluykeun kahirupan sapopoé.
Datangna Aki-Aki Misterius
Dina hiji poé, datang hiji aki-aki anu maké pakéan basajan ka lembur éta. Anjeunna leumpang ti hiji imah ka imah séjén bari ménta cai jeung dahareun. Awakna katempo capé, sedengkeun beungeutna némbongkeun yén anjeunna geus lila leumpang.
Nalika nepi ka imah Nyi Endit, aki-aki éta ménta cai nginum.
“Nyai, punten. Abdi haus pisan. Naha tiasa nyuhunkeun cai sakedik?” saur aki-aki éta.
Nyi Endit ningali anjeunna kalayan raray teu resep. “Di dieu lain tempat ménta-ménta! Geura indit ti hareupeun imah kuring!” ceuk Nyi Endit bari ngusir éta aki-aki.
Aki-aki éta henteu ambek. Anjeunna ngan ukur neuteup Nyi Endit, tuluy neruskeun lalampahanana. Saméméh indit, anjeunna ngingetan yén jalma anu miboga harta banda ulah nepi ka poho kana rasa kanyaah jeung karunya ka sasama.
Kajadian Aneh di Lembur
Sanggeus kajadian éta, aki-aki misterius tadi nyieun kajadian anu matak héran warga lembur. Dina sababaraha vérsi carita, anjeunna nancebkeun iteuk kana taneuh, tuluy nitah warga pikeun nyabutna. Teu aya saurang ogé anu sanggup nyabut iteuk éta nepi ka ahirna aki-aki sorangan anu nyabutna.
Sanggeus iteuk dicabut, cai mimiti ngocor tina taneuh. Mimitina ngan saeutik, tapi lila-lila beuki gedé nepi ka ngocor ka mana-mana. Warga anu ningali kajadian éta ngarasa reuwas sarta buru-buru nyalametkeun diri.
Cai terus ngagedéan nepi ka ngagenangan lembur. Imah, kebon, jeung sawah mimiti kakeueum. Warga silih tulungan pikeun nyingkahan caah, sedengkeun kaayaan beuki pikahariwangeun.
Lembur Robah Jadi Situ Bagendit
Nyi Endit anu tadina ngarasa aman ku sabab miboga harta banda loba, ayeuna jadi bingung jeung sieun. Cai beuki ngagedéan sarta ngagenangan tempat cicingna. Harta banda anu salila ieu dijaga kalayan kacida pageuhna henteu bisa nyalametkeun dirina tina musibah éta.
Dina tungtung carita, lembur anu tadina rame robah jadi situ anu lega. Situ éta tuluy katelah Situ Bagendit. Nepi ka ayeuna, Situ Bagendit dipikawanoh minangka salah sahiji tempat wisata alam di Kabupaten Garut, Jawa Barat.
Carita Nyi Endit jadi pangéling-ngéling yén harta banda henteu salawasna ngajamin kabagjaan. Jalma anu beunghar ogé kudu miboga rasa nyaah, daék babagi, jeung daék nulungan sasama anu keur merlukeun bantuan.
Amanat Dongeng Situ Bagendit
Dongeng Situ Bagendit ngandung sababaraha piwuruk anu penting pikeun kahirupan sapopoé. Carita ieu ngajarkeun yén sipat hadé leuwih penting tibatan kakayaan anu dipiboga.
-
Ulah pedit: Urang kudu daék babagi jeung jalma anu keur kasusah.
-
Ulah sarakah: Harta banda ulah dijadikeun alesan pikeun ngarendahkeun batur.
-
Kudu silih tulungan: Hirup kumbuh di masarakat merlukeun rasa paduli jeung gotong royong.
-
Kudu handap asor: Jalma anu miboga kaunggulan henteu meunang ngarasa leuwih luhur tibatan batur.
Piwuruk ieu bisa diterapkeun ku barudak di sakola, di imah, jeung di lingkungan masarakat. Contona, daék babagi kadaharan jeung babaturan, mantuan kolot, sarta henteu ngahina jalma anu kaayaan ékonomina leuwih handap.
Dongeng Situ Bagendit Bahasa Sunda nyaritakeun Nyi Endit, awéwé beunghar anu pedit sarta henteu daék nulungan jalma séjén. Ku kalakuanana, manéhna jadi tokoh anu dipaké pikeun ngingetan masarakat ngeunaan pentingna kahadéan jeung rasa nyaah ka sasama. Dina carita rakyat ieu, lembur tempat Nyi Endit cicing ahirna kakeueum cai sarta dipercaya jadi asal-usul Situ Bagendit di Garut.
Sanajan dongeng ieu kaasup carita rakyat anu miboga sababaraha vérsi, amanatna tetep sarua, nyaéta urang kudu daék nulungan, henteu sarakah, sarta henteu ngan ukur mikiran kapentingan sorangan.
FAQ
1. Saha ngaran awéwé beunghar dina dongeng Situ Bagendit?
Ngaran awéwé beunghar dina carita ieu nyaéta Nyi Endit.
2. Kumaha sipat Nyi Endit?
Nyi Endit digambarkeun minangka jalma beunghar anu pedit, sarakah, jeung henteu daék nulungan jalma miskin.
3. Di mana ayana Situ Bagendit?
Situ Bagendit ayana di Kabupaten Garut, Jawa Barat.
4. Naon amanat tina dongeng Situ Bagendit?
Amanatna nyaéta urang kudu daék babagi, silih tulungan, henteu sarakah, sarta nyaah ka sasama.
5. Naha dongeng Situ Bagendit kaasup carita rakyat Sunda?
Enya, Situ Bagendit kaasup carita rakyat anu kasohor di masarakat Sunda sarta diwariskeun sacara turun-tumurun.
